Firmy wdrażające innowacje technologiczne w Polsce niewątpliwie napotykają na szereg wyzwań i problemów prawnych, które mogą wpływać na tempo i bezpieczeństwo ich rozwoju. Część z nich ma kluczowe znaczenie, cześć zaś stanowi naturalny element ryzyka związanego z niepewnością i niedoskonałością procesów legislacyjnych.
Spis treści:
- Jakie regulacje mają największy wpływ na proces wdrażania innowacji?
- Jakie modele prawne najlepiej zabezpieczają interesy stron?
- Jak wygląda ochrona praw własności intelektualnej w projektach B+R?
Pierwszym, zasadniczym czynnikiem jest zatem sam zakres i proces tworzenia regulacji dotyczących sztucznej inteligencji (AI) i nowych technologii. Wprowadzenie rozporządzenia AI Act przez Unię Europejską w 2024 roku wprowadza nowe obowiązki dla firm korzystających z systemów AI. Przedsiębiorstwa muszą teraz przeprowadzać ocenę ryzyka, zapewniać przejrzystość algorytmów oraz spełniać wymogi dotyczące certyfikacji i nadzoru. Brak precyzyjnych definicji w AI Act oraz aktów prawa krajowego kompleksowo i wyczerpującą regulujących tę problematykę na gruncie krajowego systemu prawa utrudnia firmom ocenę, czy ich systemy podlegają tym regulacjom, co może prowadzić do niepewności prawnej, potencjalnych kolizji prawnych, czy ryzyka związanego z mylną interpretacją działań przedsiębiorcy przez organy państwowe. Praktycznym problemem jest zatem brak spójnych i przejrzystych regulacji dotyczących nowych technologii. Często legislacja po prostu nie nadąża za dynamicznym rozwojem innowacji, co prowadzi do niepewności i ryzyka prawnego
Z drugiej strony wiele firm, zwłaszcza na wczesnym etapie rozwoju, nie dysponuje odpowiednimi zasobami prawnymi i kompetencjami, aby skutecznie zarządzać ryzykiem prawnym związanym z innowacjami. Potrzebują one wsparcia w zakresie negocjacji umów, ochrony własności intelektualnej oraz zgodności z regulacjami prawnymi rangi zarówno europejskiej, jak i krajowej. W obliczu takich wyzwań, za niezbędne uznać należy nawiązanie współpracy z doświadczonymi prawnikami, którzy pomogą zidentyfikować ryzyko, umiejscowić daną działalność w przestrzeni prawnej, zapewnią zgodność działań przedsiębiorcy z przepisami oraz udzielą wsparcia w procesie wdrażania innowacji technologicznych, czy bieżącego doradztwa w obrocie prawnym.
Jakie regulacje mają największy wpływ na proces wdrażania innowacji (prawo własności intelektualnej, ochrona danych, regulacje sektorowe itp.)?
Regulacje mające największy wpływ na proces wdrażania innowacji technologicznych w Polsce (i szerzej – w UE) dotyczą kilku kluczowych obszarów. Ich rola polega na jednoczesnym umożliwianiu rozwoju technologii i zabezpieczaniu interesów użytkowników, konsumentów i państwa. Najważniejsze z nich dotyczą z pewnością prawa własności intelektualnej na czele z ustawą Prawo własności przemysłowej, Ustawą o prawie autorskim i prawach pokrewnych, które uszczegóławiają Rozporządzenia i konwencje międzynarodowe (EPC, PCT, TRIPS). W zakresie Ochrony danych osobowych nadal regulacją naczelną pozostają Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 (RODO) i krajowa Ustawa o ochronie danych osobowych. Na poszczególnych rynkach gospodarczych odnosić należy się do regulacji sektorowych takich jak Prawo farmaceutyczne (dla firm biotech/medtech), Prawo telekomunikacyjne (dla rozwiązań łączności i sieci 5G), Prawo energetyczne (dla OZE, inteligentnych sieci) oraz liczne Dyrektywy unijnego prawa sektorowego funkcjonujące w obszarach zdrowia, finansów, cyberbezpieczeństwa i nowych technologii (MDR/IVDR, PSD2, MiCA, DORA, NIS2). Zakres normatywnych ram stale rozrasta się zatem systematycznie pojawiają się nowe regulacje unijne dot. Technologii, w tym powołany już AI Act – wprowadza klasyfikację ryzyka, obowiązki dostawców i użytkowników systemów AI, Data Act & Data Governance Act – regulują dostęp do danych i ich współdzielenie oraz Cyber Resilience Act – określa wymogi cyberbezpieczeństwa dla produktów z elementami cyfrowymi.
Jakie modele prawne (np. JV, spółki celowe, licencje) najlepiej zabezpieczają interesy stron przy współpracy nauki z biznesem?
Pytanie jest szczególnie aktualne w kontekście transferu technologii i komercjalizacji wyników badań. Współpraca nauki z biznesem wymaga precyzyjnych rozwiązań prawnych, które pozwolą z jednej strony chronić prawa własności intelektualnej, a z drugiej – umożliwić komercjalizację, rozwój i podział korzyści. Główne modele prawne, które sprawdzają się w praktyce to:
- Umowy Licencyjne - Gdy określony podmiot – uczelnia lub instytut badawczy - przekazuje prawo do korzystania z technologii przedsiębiorcy, które to rozwiązanie nie wymaga tworzenia złożonych struktur, ma niski próg wejścia i daje sporą elastyczność na zasadach określonych w kontrakcie
- spółki celowe - Gdy wyniki badań są rozwijane w odrębnej strukturze, często z udziałem twórców i uczelni, gdy wyniki badań wymagają dalszego rozwijania w ramach odrębnej struktury, często z udziałem zewnętrznego dofinansowania
- spółki joint venture - Gdy uczelnia i przedsiębiorstwo wspólnie tworzą nową jednostkę dla konkretnego celu (np. rozwoju technologii, produktu) przy równomiernym rozkładzie zaangażowania oraz udziału sił i środków pochodzących od obu stron
- Inne formy takie jak Konsorcja badawczo-rozwojowe (B+R) czy umowy ramowe o współpracy naukowo-badawczej - które stanowią szybkie, elastyczne rozwiązania skoncentrowane na osiągnięciu określonego celu.
Jak wygląda ochrona praw własności intelektualnej w projektach B+R realizowanych wspólnie przez sektor prywatny i publiczny?
Ochrona praw własności intelektualnej (IP) w projektach B+R realizowanych wspólnie przez sektor prywatny i publiczny (np. uczelnie, instytuty badawcze, jednostki naukowe) to temat szczególnie złożony i trudny do jednoznacznego określenia. Kluczowe jest wypracowanie jasnych zasad podziału praw do wyników prac B+R – jeszcze przed rozpoczęciem projektu. Zasadnicze znaczenia ma tu oczywiście podstawa prawna i zasady prawne rządzące danym sektorem czy branżą. Kolejno istotnym jest określenie i stworzenie właściwego modelu podziału praw własności intelektualnej. Wreszcie odpowiednie, wyraźnie uregulowanie praktycznych elementów obsługi praw wynikłych ze wzajemnej współpracy, w tym wyważenie problematyki praw do publikacji i ochrony tajemnicy handlowej, zgłaszania patentów i ponoszenia kosztów ochrony praw, rozłożenia wkładu niepieniężnego i podziału zysku. Każda z tych sfer współpracy wymaga przemyślenia, dostosowania do bieżących potrzeb i potencjalnych problemów. Tu ponownie zatem tworzy się pole do popisu przedstawicieli mojej grupy zawodowej, którą oczywiście polecam do współpracy na każdym etapie działań przedsiębiorcy.
Absolwent Uniwersytetu Łódzkiego Wydziału Prawa i Administracji, stypendysta rektora UŁ dla najlepszych studentów. Ukończył aplikację adwokacką w Izbie Adwokackiej w Łodzi, uzyskując pozytywny wynik z egzaminu zawodowego. W ramach prowadzonej indywidualnej kancelarii adwokackiej kieruje się przede wszystkim kanonem zasad etycznych, gwarantujących rzetelną i profesjonalną pomoc prawną. Swym zaangażowaniem w zakresie prowadzonych spraw rozwija życiową pasję, jaką jest pomoc w zakresie procesu wykładni i stosowania prawa.
Email: adwokat@kancelaria-kwiatkowski.pl
Telefon: 797 942 018